Nis 162018
 
947 views

Ölmek Ya Da Ölmemek İşte Bütün Mesele Bu

Transhümanizm (i.); 1) insanın fiziksel ve bilişsel yeteneklerinin artırılması ve yaşlanma ve hastalanma gibi arzu edilmeyen veya gereksiz görülen yönlerinin ortadan kaldırılması amacıyla teknoloji ve bilimden faydalanılması gerektiğini öne süren uluslararası bir entelektüel ve kültürel hareket.

transhumanism

Image credits: https://www.forbes.com/sites/sarwantsingh/2017/11/20/transhumanism-and-the-future-of-humanity-seven-ways-the-world-will-change-by-2030/#19bc72be7d79


Transhümanizm zeki yaşamın mevcut insan formu ve kısıtlamalarının ötesinde sürdürülebilmesi ve evrimleşmesinin hızlandırılmasının yaşamı yücelten prensip ve değerler ışığında, bilim ve teknoloji vasıtası ile sağlanmasını öngören felsefeler bütünüdür. – Max More (1990)

Göğsünüzde bir ağrıyla doktora gittiğinizi hayal edin. Tetkikler, tahliller… Öğreniyorsunuz ki kalp ritminizle ilgili bir sorun var. Önemli değil, kalp pili takılacak, biraz dikkatli olduğunuz sürece on yıllar boyunca hiç bir sorun hissetmeden yaşamaya devam edebileceksiniz. Ha unutmadan, artık bir cyborg’sunuz.

Cyborg (i.); vücudunda hem organik hem de biyomekatronik veya elektronik donanım taşıyan kişi.

Transhümanizm insanın doğal sınırlarının insan aklı dolayısıyla aşılabileceğini, dolayısıyla insan evriminin bir sonraki halkasının insan elinden çıkması gerektiğini savunan bir düşünce akımıdır. Geçtiğimiz on yılda giderek yaygınlaşsa da kültürel kökeni on beşinci yüzyıla, bir terim olarak doğuşu ise yirminci yüzyılın ortalarına dayanır. Temel olarak üç amacı vardır: yaşam süresinin artırılması, zekanın artırılması ve bedensel becerinin(sağlık kalitesi dahil) artırılması ve bu üç maddede de doğal insan sınırlamalarının ötesine geçmeyi hedefler. Günümüzde popülerliğinin artmasına bağlı olarak özellikle bazı dini kesimler tarafından ciddi eleştirilere maruz bırakılmaktadır.

Aslına bakarsanız insanın doğal sınırlarını aşması çabası insan uygarlığı kadar eski. Kıyafet giyerek soğuktan korunma becerisini elde ettiğimiz için nispeten soğuk bölgelerde hayatta kalabildik. Av araçları üretebildiğimiz için daha iyi beslenebildik ve daha fazla üreyebildik. Üretim araçlarını keşfederek mağaralarımızı açık havada inşa edebildik. Binyıllar geçtikçe kullandığımız araçlar da ihtiyaçlarımıza göre evrildi ve nihayet geçtiğimiz yüzyıl içinde önce elektroniğin ve sonunda bilgisayarların keşfine kadar ulaştı. Transhümanizm bu bağlamda insanın kültürel evriminin doğal bir sonucundan başka bir şey değildir. Çok değil, iki yüz yıl önce hayal dahi edemediğimiz icatlar bugün hayatlarımızın ayrılmaz parçaları haline gelmiş durumda. Akıllı telefonlar örneğin; elli yıl önce bilimkurgu eserlerinde ortaya çıktı, otuz yıl önce ilk cep telefonları üretildi, bugün o kadar yaygınlaştı ki, bir kaza ya da arıza durumunda hayatımızdan çıkması yaşamsal faaliyetlerimizi sekteye uğratıyor. Öyle ki hafızamızın bir kısmını (telefon numaraları örneğin) bu hayati öneme sahip araçlarda tutuyoruz.

1999 yılında Matrix filmi aracılığıyla bilginin direkt olarak beyne yüklenmesi kavramı ile karşılaştık (ki bilimkurgu okuyucularının zaten yabancı olmadığı bir konuydu bu). Bugün hafızamızın bu beynimiz dışındaki kısmına yeni bir bilgi yüklemek birkaç dakikalık bir iş. Telefonumuza bir aplikasyon yüklüyor ve örneğin dünya üzerindeki konumumuzu ve gitmek istediğimiz yere en kısa rotayı birkaç dakika içinde bulabiliyoruz.

Bu gidişata bakarak diyebiliyoruz ki; teknolojinin bir sonraki halkası insanın ürettiği araçlar vasıtasıyla hayatını değiştirmesinin ötesine geçecek, insanın kendini değiştirmesi olacaktır. Peki biz bu değişim hakkında nasıl bir söz sahibi olacağız?

Bu soruyu cevaplamadan önce şu anda insan bedeninin değiştirilmesi ve/veya geliştirilmesi için kullanılan teknolojilerden bahsetmek gerekli. Bu noktada bu teknolojileri iki ana başlığa ayırmak mümkün; mekatronik(ve elektronik ve elektromekanik) teknolojiler ve biyolojik teknolojiler.

Mekatronik (i.); işlevselliği geliştirmek ve/veya optimize etmek için, mekanik, elektronik, kontrol teorisi ve bilgisayar bilimlerinin ürün tasarımı ve üretimine sinerjik entegrasyonunu amaçlayan multidisipliner bir bilim alanıdır.

İlk kısım çeşitli sebeplerle oluşan uzuv kayıplarının yerine mekanik uzuvların takılması(protezler) ile veya kontrolü kişinin kendisi tarafından yapılabilen implantlar (PCA, koklear implantlar, insülin pompası) ile gerçekleştiriliyor. Bu teknolojiler hala emekleme aşamasında, ancak etkinlikleri ve yaygınlıkları giderek artmakta. Koklear implantlar(işitme cihazları) gibi bir kısmı halen yaygın olarak kullanılmakta. Artırılmış gerçeklik hakkındaki çalışmalar da son sürat devam ediyor. VR gözlükleri bunun ilk aşaması. Elektronik lensler gibi insan vücuduna geçici (giyilebilir teknoloji) ya da kalıcı olarak entegre edilebilen teknolojilerin geliştirilmesi ancak zaman meselesi. 2015 yılında biyonik devreler vasıtasıyla insan hafızasının geliştirilmesi çalışmalarında insan denekler üzerindeki deneyler başladı. Şimdilik bu çalışmalar Alzheimer gibi nörolojik hastalıkların tedavisi veya oluşturdukları kusurların giderilmesi için yapılıyor. Ancak araştırmanın olası değerini anlayan çeşitli özel veya resmi kurumlar bu konudaki çalışmaların derinleştirilmesi için milyarlarca dolarlık bütçeler ayırmaktalar.

İkinci kısım teknolojileri ise; çeşitli operasyonlar ile vücudun değiştirilmesi(estetik operasyonlar veya açık kalp ameliyatları gibi) ve laboratuvar ortamında yetiştirilen suni uzuvlar veya organlar oluşturuyor. Laboratuvarda organ yetiştirilmesi henüz çok yeni bir teknoloji, ve ticari anlamda kullanıma sürülebilmesi için hem etik hem de güvenlik anlamında çözülmesi gereken çok sorun var. Ancak insan ömrünün uzatılmasına yönelik çalışmalar son yüz elli yılda giderek daha başarılı sonuçlar vermekte. Ölümü yenmek, ölümsüzlüğe ulaşmak her zaman bir hayal olmuştu. Bugün artık bu hayallere ulaşmak daha mümkün görünüyor. Antibiyotiklerin ve yakın zamanda antivirütiklerin keşfi ve bunun uzantısı olarak pek çok hastalığın tedavi edilebilmesi sadece bir örnek.

Bugün bu konularda yapılan araştırmalar daha bir kaç yıl önce bilimkurgu olarak nitelediğimiz bir seviyeye ulaşmış durumda. Zaten bugüne dek ürettiğimiz bütün teknolojilerin ortak noktası insanlığın (en azından bir kesiminin) daha uzun süre, daha güvenli ve daha rahat bir şekilde yaşayabilmesi içindi. Bundan sonra üreteceğimiz teknolojilerin farklı bir amaç taşıması için bir gerekçemiz yok. Ne var ki, teknolojik ürünlerin ve hizmetlerin bütün insanlığın yararına olacak şekilde ve amaçla geliştirilmesi bugüne dek ancak özel yeteneklere sahip bazı insanların doğru anda doğru yerde olabilmesiyle gerçekleşti (bkz. Nikola Tesla – Alternatif Akım).

Transhümanizm akımı bu teknolojilerin belirli insan zümrelerinin değil, bütün insanlığın fayda sağlayabileceği şekilde ve miktarda geliştirilmesi gerektiğini savunuyor. Beyne entegre edilecek bir hafıza modülünün size X firmasının ürünlerini sürekli olarak “hatırlattığını” ya da internete bağlanmak için kullanacağınız bir modülün size sadece belirli(mesela hükümet onaylı) haberleri gösterebildiğini düşünün. Bunun engellenmesi bu teknolojilerin geliştirilmesi öncesinde belirli etik kuralların oluşturulmasına bağlı. Bu etik kuralların oluşturulabilmesi için ön koşul milyar dolarlık şirketleri kontrol etmeyen bizlerin bu meselenin ne kadar hayati öneme sahip olduğunu anlamamıza ve kendi çıkarlarımızın peşinden koşmamıza bağlı.

Transhümanizm felsefesi diyor ki; ağaçlardan inip uzaya çıkmamız yüz elli bin yıl sürdü, bir sonraki aşama için neden bekleyelim?

Mustafa Toygar Aksoy

Eki 132017
 
4.892 views

Python 3.6.3 Kurulumu

Python 3.6.3 sürümü 3 Ekim 2017 tarihinde yayınlandı.

Windows veya MacOS kullanıcısı iseniz https://www.python.org/downloads adresinden gerekli dosyayı indirin ve indirdiğiniz dosyayı çift tıklayın. Kurulum hemen gerçekleşecektir.

Python 3.6.3

Eğer bir Ubuntu kullanıcısı iseniz, aynı sayfadan kaynak kodlarını indirip kolayca derleyebilirsiniz.

1- Python-3.6.3.tar.xz dosyasını bilgisayarınıza indirin.
2. tar xzf Python-3.6.3.tar.gz komutuyla zip dosyasını açın.
3. Kaynak kod klasörünü ~/ dizinine kopyalayın.
4. cd ~/Python-3.6.3
5. ./configure
6. sudo make altinstall
7. python3.6 -V

Aldığınız yanıt “Python 3.6.3” olmalıdır.

python ve python3 linkleri aynen eskisi gibi geçerlidir.

Yeni sürüme python3.6 komutuyla ulaşın.

Ahmet Aksoy

Ağu 012017
 
4.473 views

30 Temmuz 2017’de Bolu’daydım. Önceki yıllarda olduğu gibi bu yıl da Linux Yaz Kampı Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi yerleşkesinde yapılıyor. 21 Temmuzda başlayan kamp, 5 Ağustos tarihinde sona erecek. Kamp bünyesinde bu yıl 68 eğitimci ve 600 öğrenci yer alıyor. Derslikler 24 kişilik. Bu yılın eğitimlerinde uygulamaya öncelik verilmiş durumda.

İlk Linux Yaz Kampı 2010 yılında, Işık Üniversitesi Şile Yerleşkesinde yapıldı.

2011 yılındaki Linux Yaz Kampına ise Düzce Üniversitesi ev sahipliği yaptı.

2012 yılı ve sonrasındaki kamplar ise Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesinde düzenlenmektedir.

Kampların düzenlenmesine LKD (Linux Kullanıcıları Derneği) ve İNETD (İnternet Teknolojileri Derneği) öncülük etmektedir.

Bugüne değin yaklaşık 2000 öğrenci bu kamplarda çeşitli eğitimler almıştır.

Kurslar tamamen ücretsizdir. Katılımcılar sadece yol, konaklama ve yemek masraflarını karşılamaktadır. Bu konuda da olası en uygun koşulların sağlanmasına özen gösterilmektedir.

Eğitimciler tamamiyle gönüllülük esasına göre çalışmakta; onların yol ve konaklama giderleri kamp organizasyonu tarafından karşılanmaktadır.

Sabah 9.30’da başlayan dersler, üçer saatlik üç bölüm olarak gün içine yayılmıştır ve 21.30’da sonlanmaktadır. 12 saatlik bu zaman diliminin 9 saatlik bölümü derslerle doldurulmuş, araya dinlenme aralıkları serpiştirilmiştir.

Eğitmenler olağanüstü bir özveriyle çalışmaktadır.

Ben buraya misafir eğitimci olarak, bir günlüğüne geldim. Nisan ayında geçirdiğim ameliyatın nekahat dönemi hala tamamlanamadığı için daha fazlasını göze alamazdım. İyi ki öyle yapmışım, çünkü enerjim 3. ders bölümü için yetmedi. Konuları zaten ilk iki bölümde tamamladığımdan, 3. bölüm için düşündüğüm Python ile eğlenceli örnek ve uygulamalardan vazgeçebildim.

Derslerde işlediğim konular “Web ve Flask’a Giriş” olarak özetlenebilir. Sunum ve kod dosyalarını LINUXYAZKAMPI2017 adresinden indirebilirsiniz.

Linux Yaz Kampı yöneticilerini, destekleyen kuruluşları, eğitimcileri ve katılımcıları yürekten kutluyor, başarılarının devamını diliyorum.

Umuyorum ki bu tür gönüllü çalışmalar daha da yaygınlaşır ve gençlerimize katkıda bulunmaya devam eder.

Ahmet Aksoy

Tem 042017
 
5.886 views

“kalbur” projemizde ele aldığımız kök+ek ayrıştırma çalışmalarımızda kök ve ek listelerinden yararlanıyoruz. Ele aldığımız köklerin salt veya türetilmiş olması hem olası ek listesinin içeriğini etkilemekte, hem de “derin öğrenme” veri setlerine uygulayacağımız sadeleştirmelerin hassasiyetini etkileyecektir.

Kabaca bir fikir vermesi için geç ve geçir fiilleri ile ilgili bazı bilgileri değerlendirdik.

Ir eki (buradaki I karakteri ı, i, u veya ü karakterlerinden herhangi birine karşılık gelir) dilimizdeki fiilden fiil yaratan ekler grubundan biridir.

Listemiz şu fiillerden oluşuyor:
kaçır: kaç + ır
şaşır: şaş + ır
taşır: taş + ır
yatır: yat + ır

bitir: bit + ir
geçir: geç + ir
içir : iç + ir
pişir: piş + ir
şişir: şiş + ir
vazgeçir: vazgeç + ir
yetir: yet + ir
yitir: yit + ir

doğur: doğ + ur
doyur: doy + ur
duyur: duy + ur
uçur : uç + ur

düşür: düş + ür
göçür: göç + ür

Bu yazımızda, yukarıdaki listede her alan geçmek ve geçirmek sözcüklerini ele aldık.

Önce, “geçmek” fiilinin aldığı olası ekleri sıralamaya çalışalım:
geç, geçe, geçebildi, geçebildim, geçebildiği, geçebildiğini, geçebilecek, geçebilecekler, geçebilecekleri, geçebileceklerine, geçebileceklerini, geçebileceği, geçebileceğimiz, geçebileceğimizi, geçebileceğine, geçebileceğini, geçebileceğinin, geçebileceğiniz, geçebilen, geçebilir, geçebilirdi, geçebilirdik, geçebiliriz, geçebilirler, geçebilirse, geçebilirsek, geçebilirsin, geçebilirsiniz, geçebiliyor, geçebiliyordu, geçebiliyorduk, geçebiliyorlar, geçebiliyorsunuz, geçebiliyoruz, geçebilme, geçebilmek, geçebilmektedir, geçebilmeleri, geçebilmemiz, geçebilmenin, geçebilmesi, geçebilmesini, geçebilmiş, geçebilsin, geçecek, geçecekken, geçecekler, geçeceklerdir, geçecekleri, geçeceklerine, geçeceklerini, geçecekmisiniz, geçecekmiş, geçecekmişsiniz, geçecekse, geçeceksin, geçeceksiniz, geçecekti, geçecektik, geçecektim, geçecektin, geçecektir, geçeceğe, geçeceği, geçeceğim, geçeceğimi, geçeceğimiz, geçeceğimize, geçeceğimizi, geçeceğimizin, geçeceğinden, geçeceğine, geçeceğini, geçeceğinin, geçeceğiniz, geçeceğiz, geçek, geçeli, geçelim, geçemeden, geçemedi, geçemedik, geçemedikleri, geçemediklerin, geçemediklerini, geçemediler, geçemedim, geçemedin, geçemediği, geçemediğimiz, geçemediğini, geçemem, geçememe, geçememektedir, geçemememi, geçememesi, geçememesinin, geçememiş, geçememişti, geçemesin, geçemeyecek, geçemeyecektir, geçemeyeceğim, geçemeyeceğiz, geçemeyen, geçemeyene, geçemeyenler, geçemeyenlerin, geçemeyerek, geçemeyince, geçemeyip, geçemeyiz, geçemez, geçemezdi, geçemezken, geçemezler, geçemezse, geçemezsek, geçemezsin, geçemezsiniz, geçemiyor, geçemiyordu, geçemiyorlar, geçemiyorsunuz, geçemiyorum, geçemiyoruz, geçen, geçende, geçene, geçeni, geçenin, geçenler, geçenlerde, geçenlerden, geçenlere, geçenleri, geçenlerin, geçenlerle, geçer, geçercesine, geçerdi, geçerdik, geçerdim, geçerek, geçerim, geçeriz, geçerken, geçerler, geçerlerdi, geçerlerse, geçerli, geçerlidir, geçerlik, geçerlilik, geçerliliğe, geçerliliği, geçerliliğine, geçerliliğini, geçerliydi, geçerliyse, geçerliği, geçerliğini, geçermiş, geçerse, geçersek, geçersem, geçersen, geçerseniz, geçersin, geçersiniz, geçersiz, geçersizdir, geçersizlik, geçersizliği, geçersizliğine, geçersizliğini, geçeyim, geçgel, geçgin, geçi, geçici, geçicidir, geçiciyiz, geçide, geçidi, geçidin, geçidinde, geçidindeki, geçidinden, geçidine, geçidini, geçidinin, geçikmedi, geçildi, geçildikten, geçildiği, geçildiğinde, geçildiğinden, geçildiğine, geçildiğini, geçildiğinin, geçilebildi, geçilebildiğini, geçilebilecek, geçilebileceği, geçilebileceğine, geçilebileceğini, geçilebilir, geçilebiliyor, geçilebilmesi, geçilebilmiş, geçilecek, geçilecekse, geçilecekti, geçilecektir, geçileceği, geçileceğine, geçileceğini, geçileceğinin, geçilemedi, geçilemediği, geçilemediğini, geçilememesi, geçilememesinin, geçilemeyecek, geçilemeyeceğini, geçilemeyen, geçilemez, geçilemiyor, geçilen, geçilerek, geçilince, geçilir, geçilirken, geçilirse, geçiliyor, geçilme, geçilmeden, geçilmedi, geçilmediği, geçilmediğini, geçilmek, geçilmekte, geçilmektedir, geçilmeli, geçilmemesi, geçilmemiş, geçilmesi, geçilmesidir, geçilmesinde, geçilmesinden, geçilmesine, geçilmesini, geçilmesinin, geçilmesiyle, geçilmeye, geçilmeyecek, geçilmeyeceği, geçilmeyeceğini, geçilmeyen, geçilmez, geçilmezse, geçilmiyor, geçilmiyordu, geçilmiş, geçilmişti, geçilmiştir, geçilse, geçilsin, geçim, geçimimi, geçimimizi, geçimine, geçimini, geçiminin, geçiminizi, geçimlerini, geçimli, geçimlik, geçimsiz, geçimsizlik, geçimsizliği, geçimsizliğin, geçin, geçince, geçinceye, geçinde, geçindiklerini, geçindiren, geçindiriyor, geçindirme, geçindirmek, geçindirmeye, geçindiği, geçindiğini, geçinebilmek, geçinecek, geçinemediklerini, geçinemediği, geçinemediğini, geçinemeyen, geçinemiyor, geçinemiyorum, geçinemiyoruz, geçinen, geçinenler, geçinenlere, geçinenleri, geçinenlerin, geçinerek, geçinip, geçinir, geçinirken, geçiniyor, geçiniyordu, geçiniyorduk, geçiniyorlar, geçiniyorlardı, geçiniyorum, geçiniyoruz, geçiniz, geçinme, geçinmek, geçinmekte, geçinmesi, geçinmeye, geçinsin, geçip, geçit, geçite, geçiti, geçitin, geçitköy, geçitle, geçitler, geçitlerde, geçitlerdeki, geçitlerden, geçitlere, geçitleri, geçitlerin, geçitlerinde, geçitlerindeki, geçitlerinden, geçitlerine, geçitlerini, geçitlerinin, geçitlerle, geçitli, geçitte, geçitteki, geçitten, geçiyor, geçiyordu, geçiyorduk, geçiyordum, geçiyorlar, geçiyorlardı, geçiyormuş, geçiyorsa, geçiyorsun, geçiyorsunuz, geçiyorum, geçiyoruz, geçiş, geçişe, geçişi, geçişidir, geçişim, geçişimiz, geçişimizi, geçişin, geçişinde, geçişindeki, geçişinden, geçişine, geçişini, geçişinin, geçişiniz, geçişiyle, geçişkenlik, geçişkenliği, geçişkenliğinin, geçişle, geçişler, geçişlerde, geçişlerdeki, geçişlere, geçişleri, geçişlerimde, geçişlerin, geçişlerinde, geçişlerindeki, geçişlerinden, geçişlerine, geçişlerini, geçişlerinin, geçişleriyle, geçişlerle, geçişli, geçişlik, geçişte, geçişteki, geçişten, geçiştir, geçiştirdi, geçiştirdiler, geçiştiren, geçiştirildi, geçiştirilebilecek, geçiştirilecek, geçiştirileceği, geçiştirilemez, geçiştirilen, geçiştirilmesi, geçiştirin, geçiştirip, geçiştiriyor, geçiştirme, geçiştirmek, geçiştirmeye, geçkin, geçler, geçlik, geçme, geçmede, geçmeden, geçmedi, geçmedik, geçmedikleri, geçmediklerini, geçmedikçe, geçmediler, geçmedim, geçmediği, geçmediğinden, geçmediğine, geçmediğini, geçmediğinin, geçmek, geçmekle, geçmekte, geçmektedir, geçmekten, geçmekteyiz, geçmekti, geçmektir, geçmeleri, geçmelerinden, geçmelerine, geçmelerini, geçmelerinin, geçmeli, geçmelidir, geçmelisiniz, geçmeliyiz, geçmem, geçmeme, geçmemek, geçmemektedir, geçmemeleri, geçmemeli, geçmemelidir, geçmemesi, geçmemesine, geçmemesini, geçmemesinin, geçmemeye, geçmemi, geçmemiz, geçmemize, geçmemizi, geçmemizin, geçmemiş, geçmemişken, geçmemişti, geçmemiştir, geçmen, geçmenin, geçmeniz, geçmenizde, geçmenizi, geçmese, geçmeseydi, geçmesi, geçmesidir, geçmesin, geçmesinde, geçmesinden, geçmesine, geçmesini, geçmesinin, geçmesinler, geçmesiydi, geçmesiyle, geçmeye, geçmeyebilir, geçmeyecek, geçmeyeceklerini, geçmeyecektir, geçmeyeceği, geçmeyeceğine, geçmeyeceğini, geçmeyeceğinin, geçmeyelim, geçmeyen, geçmeyenin, geçmeyenler, geçmeyerek, geçmeyeyim, geçmeyi, geçmeyin, geçmeyince, geçmeyiniz, geçmeyip, geçmeyle, geçmez, geçmezdi, geçmezken, geçmezler, geçmezse, geçmezsek, geçmiyor, geçmiyordu, geçmiyorsa, geçmiyorsunuz, geçmiyorum, geçmiyoruz, geçmiş, geçmişe, geçmişi, geçmişim, geçmişimde, geçmişime, geçmişimi, geçmişimiz, geçmişimizde, geçmişimizden, geçmişimize, geçmişimizi, geçmişimizin, geçmişimizle, geçmişimle, geçmişin, geçmişinde, geçmişindeki, geçmişinden, geçmişine, geçmişini, geçmişinin, geçmişiniz, geçmişinizde, geçmişinizden, geçmişinize, geçmişinizi, geçmişinizin, geçmişiyle, geçmişiz, geçmişizdir, geçmişken, geçmişle, geçmişler, geçmişlerden, geçmişlerdi, geçmişlerdir, geçmişlere, geçmişleri, geçmişlerinde, geçmişlerindeki, geçmişlerinden, geçmişlerine, geçmişlerini, geçmişlerinin, geçmişleriyle, geçmişse, geçmişsiniz, geçmişte, geçmişteki, geçmiştekinden, geçmişten, geçmişti, geçmiştik, geçmiştim, geçmiştir, geçse, geçsek, geçseler, geçsem, geçseydi, geçseydik, geçsin, geçsinler, geçte, geçten, geçti, geçtik, geçtikleri, geçtiklerinde, geçtiklerine, geçtiklerini, geçtikte, geçtikten, geçtikçe, geçtiler, geçtim, geçtimiz, geçtin, geçtiniz, geçtiyse, geçtiği, geçtiğim, geçtiğimde, geçtiğimi, geçtiğimiz, geçtiğimizde, geçtiğimizden, geçtiğimize, geçtiğimizi, geçtiğimizin, geçtiğin, geçtiğinde, geçtiğinden, geçtiğine, geçtiğini, geçtiğinin, geçtiğiniz, geçtiğinizde, geçtiğinizi.

Aslında yukarıdaki listenin içinde de yer alan “geçirmek” ile bağlantılı ekleri ayrıca listeledik:
geçir, geçirdi, geçirdik, geçirdikleri, geçirdiklerinde, geçirdiklerinden, geçirdiklerine, geçirdiklerini, geçirdiklerinin, geçirdikten, geçirdikçe, geçirdiler, geçirdim, geçirdin, geçirdiniz, geçirdiyse, geçirdiği, geçirdiğim, geçirdiğimde, geçirdiğimden, geçirdiğime, geçirdiğimi, geçirdiğimin, geçirdiğimiz, geçirdiğimizde, geçirdiğimizi, geçirdiğin, geçirdiğinde, geçirdiğinden, geçirdiğine, geçirdiğini, geçirdiğinin, geçirdiğiniz, geçirdiğinizde, geçirdiğinizi, geçirebildiğini, geçirebilecek, geçirebilecekler, geçirebilecekleri, geçirebileceklerini, geçirebileceği, geçirebileceğim, geçirebileceğimiz, geçirebileceğine, geçirebileceğini, geçirebileceğiniz, geçirebilen, geçirebilir, geçirebilirim, geçirebiliriz, geçirebilirler, geçirebilirsek, geçirebilirsin, geçirebilirsiniz, geçirebiliyor, geçirebiliyorlar, geçirebiliyorum, geçirebilme, geçirebilmek, geçirebilmeleri, geçirebilmesi, geçirebilmiş, geçirecek, geçirecekler, geçirecekleri, geçireceklerine, geçireceklerini, geçirecekseniz, geçireceksin, geçireceksiniz, geçirecekti, geçirecektir, geçireceği, geçireceğim, geçireceğime, geçireceğimi, geçireceğimiz, geçireceğimize, geçireceğimizi, geçireceğine, geçireceğini, geçireceğiniz, geçireceğiz, geçirelim, geçiremedi, geçiremedik, geçiremediklerini, geçiremediler, geçiremedim, geçiremediği, geçiremediğini, geçiremeyeceklerini, geçiremeyeceğini, geçiremeyince, geçiremez, geçiremezsiniz, geçiremiyor, geçiremiyorlar, geçiremiyorum, geçiren, geçirenler, geçirenlerde, geçirenlerden, geçirenlerin, geçirerek, geçireyim, geçirgen, geçirgenlik, geçirgenliği, geçirgenliğini, geçirgenliğinin, geçirici, geçirildi, geçirildikten, geçirildiler, geçirildiği, geçirildiğinde, geçirildiğine, geçirildiğini, geçirildiğinin, geçirilebilecek, geçirilebileceği, geçirilebileceğini, geçirilebilir, geçirilebiliyor, geçirilebilmesi, geçirilecek, geçirilecekti, geçirilecektir, geçirileceği, geçirileceğine, geçirileceğini, geçirileceğinin, geçirilemedi, geçirilemediği, geçirilemediğini, geçirilememişti, geçirilememiştir, geçirilemeyen, geçirilemez, geçirilen, geçirilenler, geçirilerek, geçirilince, geçirilip, geçirilir, geçirilirken, geçirilirse, geçiriliyor, geçirilme, geçirilmeden, geçirilmedi, geçirilmediği, geçirilmediğini, geçirilmek, geçirilmekte, geçirilmektedir, geçirilmeleri, geçirilmelerini, geçirilmeli, geçirilmelidir, geçirilmemesi, geçirilmemiş, geçirilmesi, geçirilmesidir, geçirilmesinde, geçirilmesinden, geçirilmesine, geçirilmesini, geçirilmesinin, geçirilmesiyle, geçirilmeye, geçirilmeyen, geçirilmeyi, geçirilmiyor, geçirilmiş, geçirilmişti, geçirilmiştir, geçirilsin, geçirimsiz, geçirimsizlik, geçirin, geçirince, geçirip, geçirir, geçirirdi, geçirirdik, geçirirdim, geçiririm, geçiririz, geçirirken, geçirirler, geçirirlerse, geçirirse, geçirirsek, geçirirseniz, geçirirsiniz, geçiriyor, geçiriyordu, geçiriyorduk, geçiriyordum, geçiriyorlar, geçiriyorlardı, geçiriyorlarmış, geçiriyormuş, geçiriyorsa, geçiriyorsanız, geçiriyorsun, geçiriyorsunuz, geçiriyorum, geçiriyoruz, geçirme, geçirmede, geçirmeden, geçirmedi, geçirmedik, geçirmediklerini, geçirmediler, geçirmedim, geçirmediği, geçirmediğimiz, geçirmediğini, geçirmek, geçirmekle, geçirmekse, geçirmeksizin, geçirmekte, geçirmektedir, geçirmekten, geçirmekti, geçirmektir, geçirmeleri, geçirmelerinde, geçirmelerine, geçirmelerini, geçirmelerinin, geçirmeli, geçirmelidir, geçirmeliler, geçirmelisiniz, geçirmeliyiz, geçirmem, geçirmeme, geçirmemek, geçirmemeleri, geçirmemeli, geçirmemesi, geçirmemi, geçirmemiz, geçirmemize, geçirmemizi, geçirmemizin, geçirmemiş, geçirmemişse, geçirmemiştim, geçirmemiştir, geçirmen, geçirmenin, geçirmeniz, geçirmenizde, geçirmenize, geçirmenizi, geçirmeseydik, geçirmesi, geçirmesidir, geçirmesin, geçirmesinde, geçirmesinden, geçirmesine, geçirmesini, geçirmesinin, geçirmesiyle, geçirmeye, geçirmeyecek, geçirmeyeceğiz, geçirmeyen, geçirmeyi, geçirmeyin, geçirmez, geçirmezlik, geçirmezliği, geçirmiyor, geçirmiyorum, geçirmiyoruz, geçirmiş, geçirmişim, geçirmişiz, geçirmişler, geçirmişlerdi, geçirmişlerdir, geçirmişse, geçirmişti, geçirmiştik, geçirmiştim, geçirmiştir, geçirse, geçirsek, geçirseler, geçirsin, geçirsinler, geçirten, geçirtmek, geçirtti.

“geçir” köküyle başlayan sözcük sayısı 303. Bu listede yer almayan başka ekler de bulunabilir. Çünkü bu listeyi, sadece 260 bin sözcükten oluşan bir “derlem” listesinden elde ettik. Daha kapsamlı bir derlem listesinden elde edebileceğimiz olası başka ekler de bulunabilir.

“geç” köküyle başlayan ve yine aynı derlem listesinden elde ettiğimiz sözcük sayısı ise 628. Bu sayıya “geçir” kökü ile elde edilenleri de eklersek toplam sayı 931 oluyor.

Türkçemizin zenginliğini bu sistematik üretkenlikte arasak yeridir.

Bir diğer fiilden fiil üreten ek grubu ise “dIr” ve “tIr” ekleriyle üretilir. Bu grupta yer alan fiil sayısı çok daha yüksektir.

Örneğin:
kaydır: kay + dır
bildir: bil + dir
bozdur: boz + dur
güldür: gül + dür
kıstır: kıs + tır
kestir: kes + tir
koştur: koş + tur
tüttür: tüt + tür

Bu grupta yer alan fiillerin sayısı yüze yakındır. Dolayısıyla olası ek sayısı da bir önceki gruba kıyasla çok daha yüksek olacaktır.

Ir, dIr ve tIr fiilden fiil üreten ekin oluşturduğu yeni fiil sayısı ve bunlara ulanabilecek ek sayıları karşılaştırıldığında, “kalbur” projemizdeki kök+ek ayırma kodlarımızın üretilen fiilleri de “kök” olarak ele alması işimizi kolaylaştıracak demektir. Bu yaklaşım, eklerinden arındırılmış sözcüklerin yer aldığı “derin öğrenme” verilerinin çok daha gerçekçi sonuçlar vermesini sağlayacaktır.

Ahmet Aksoy

Mar 112017
 
2.432 views

Zemberek kütüphanesindeki bir kök sorunu

Zemberek kütüphanesindeki bir kök sorunuBir kaç gün önce zemberek kütüphanesiyle köklerini belirlemeye çalıştığım sözcüklerden birinin yanlış çözümlendiğini farkettim. Fiil olması gereken bir kök, İsim olarak tanımlanmıştı. Benzer sözcüklerin durumuna bakınca, bunun sistematik bir sorun olduğunu farkettim.

Zemberek kütüphanesini geliştiren arkadaşlar bu projeyi daha fazla sürdürmeme kararı aldıkları için sözkonusu hatayı gidermek – bu konuda bir gönüllü çıkmazsa- pek mümkün gibi görünmüyor. Yine de, bu kütüphaneyi kullanmakta olan arkadaşları uyarmış olayım.

Sorun, “edebil” ile başlayan sözcüklerle ilgili. Üstelik hepsi sorun yaratmıyor. Sorunlu olarak gördüğüm sözcüklerden bazılarını aşağıda listeledim. Bu sözcüklerinin hepsinin asıl kökü et ve tipleri fiil.

Sorunun, kodlamadaki küçük bir problemden kaynaklandığını sanıyorum.
Kullandığım kütüphane: zemberek-tum-2.0.jar
Çağrıları jpype aracılığıyla yaptım.

Zemberek-tum-2.0.jar dosyasını kullanan arkadaşların bu ayrıntıya dikkat etmelerini öneriyorum. Bu kütüphaneyi Python 3 üzerinde çalıştırmak isteyenler http://gurmezin.com/python-ile-zemberek-kutuphanesini-kullanmak/ adresindeki yazıma göz atabilirler.

Sorunlu çözümlenen sözcükler (Hepsi için kök=et, tip =FIIL olmalı)
edebiliyoruz,edebi,ISIM
edebiliyorumdur,edebi,ISIM
edebiliyorum,edebi,ISIM
edebiliyorsunuzdur,edebi,ISIM
edebiliyorsunuz,edebi,ISIM
edebiliyorsundur,edebi,ISIM
edebiliyorsun,edebi,ISIM
edebiliyorsanız,edebi,ISIM
edebiliyorsan,edebi,ISIM
edebiliyorsam,edebi,ISIM
edebiliyorsak,edebi,ISIM
edebiliyorsa,edebi,ISIM
edebiliyormuşuz,edebi,ISIM
edebiliyormuşum,edebi,ISIM
edebiliyormuşsun,edebi,ISIM
edebiliyormuş,edebi,ISIM
edebiliyorlarsa,edebi,ISIM
edebiliyorlarmış,edebi,ISIM
edebiliyorlardı,edebi,ISIM
edebiliyorlar,edebi,ISIM
edebiliyorken,edebi,ISIM
edebiliyordur,edebi,ISIM
edebiliyordunuz,edebi,ISIM
edebiliyordun,edebi,ISIM
edebiliyordum,edebi,ISIM
edebiliyordular,edebi,ISIM
edebiliyorduk,edebi,ISIM
edebiliyordu,edebi,ISIM
edebiliyor,edebi,ISIM

edebilince,edebi,ISIM

edebilen,edebi,ISIM
edebilemezsiniz,edebi,ISIM
edebilemez,edebi,ISIM
edebilemeyiz,edebi,ISIM
edebilemeyeceğimin,edebi,ISIM
edebilemenin,edebi,ISIM
edebilemem,edebi,ISIM
edebilemek,edebi,ISIM
edebileme,edebi,ISIM

Oysa aşağıdaki örneklerde ve benzer diğer yüzlerce örnekte herhangi bir sorun bulunmuyor:
edebilelim,et,FIIL
edebileceğiz,et,FIIL
edebileceğiyle,et,FIIL
edebileceğiydi,et,FIIL
edebileceğinizin,et,FIIL
edebileceğinizi,et,FIIL
edebileceğinize,et,FIIL
edebileceğinizdir,et,FIIL
edebileceğinizden,et,FIIL
edebileceğiniz,et,FIIL
edebileceğinin,et,FIIL
edebileceğini,et,FIIL
edebileceğine,et,FIIL
edebileceğinden,et,FIIL
edebileceğinde,et,FIIL
edebileceğin,et,FIIL
edebileceğimizin,et,FIIL
edebileceğimizi,et,FIIL
edebileceğimize,et,FIIL
edebileceğimizdir,et,FIIL
edebileceğimizdi,et,FIIL
edebileceğimizden,et,FIIL
edebileceğimizde,et,FIIL
edebileceğimiz,et,FIIL


Ahmet Aksoy

Linkler:
http://gurmezin.com/python-ile-zemberek-kutuphanesini-kullanmak/

Mar 072017
 
2.332 views

IBM Ticari Kuantum Bilgisayarlar Gerçekleşmek Üzere

Independent‘te yayınlanan bir makaleye göre IBM Q adıyla kurulan yeni bir bölüm ticari kuantum bilgisayarları hayata geçirmek için kolları sıvamış durumda.

IBM yetkilileri, klasik bilgisayarlarla ele alınamayan ve hala çözülememiş bazı karmaşık problemleri halledebilmek için kuantum bilgisayarlara ihtiyaç duyulduğunu belirtiyorlar.

Ticari Kuantum Bilgisayarlar

Foto: tr.wikipedia.org

Kuantum bilgisayarların üzerinde çalışacak uygulamalar klasik bilgisayarlar üzerinde koşan uygulamalardan farklı olmak zorunda. Bu yüzden IBM Q yetkilileri bu tür uygulamaların yıl sonuna doğru yayınlanacak simülatörler üzerinde geliştirilmeye başlanması gerektiğini vurguluyor. Bu çalışmalarla ilaç endüstrisi, malzeme geliştirme ve yapay zeka gibi alanlarda yeni çözümler üretilmesi bekleniyor.

Klasik bilgisayarlar elektronik devre kapılarının açık veya kapalı olmasına, yani sadece 0 ve 1’lerden oluşan iki tabanlı aritmetiğe dayanıyor. Sıfır veya bir konumunu belirten birim “bit” olarak adlandırılıyor. Halen 8 bitlik, 32 bitlik ve 64 bitlik sistemler yaygın olarak kullanılmakta.

Kuantum bilgisayarların temel birimine ise “qubit” (kübit) adı verilmiş. Bu sistem fotonların dikey ve yatay polarizasyonlarını kullanır ve iki fazlı kuantum sistemi (two-state quantum system) olarak anılır. Kübitler 0, bir ve bu ikisi arasında bir başka değer daha alabilir. Bunlara ek olarak daha fazla “durum”a sahip olabilen kuditler üzerinde de çalışmalar sürmektedir.

Rus Kuantum Merkezi’nden yapılan açıklamaya göre beş seviyeli bir kudit ile kuantum hesaplamalarının yapılabildiği gösterildi.

Öyle görünüyor ki, kuantum bilgisayarlarla tanışmamız için çok fazla beklememiz gerekmeyecek.

Ahmet Aksoy

Kaynaklar: