Kas 072016
 
1.682 views

Türkçe Kelimelerde Hecelerin Sayısal Dağılımı

Türkçe Hecelemede 6 Temel Kural başlıklı yazımda Türkçe hecelemede kullanılan 6 temel kuralı aktarmıştım. Bu kuralların bir kısmı, yabancı kökenli sözcükleri de kapsıyordu.

Bu kez, elimizdeki derlem veritabanından yararlanarak Türkçe kelimeleri hecelerine ayırdım ve kullanım sıklıklarını belirledim. Sonuçları üç ayrı kategoride ele aldım:

1- Sadece öztürkçe kelimeler
2- Öztürkçe ve yabancı kökenli kelimeler
3- Derlem dosyasındaki sözcüklere filtreleme uygulamadan bulunan kelimeler

Yine de olası hataları en aza indirgemek amacıyla frekansı 100’den düşük olan heceleri iptal ettim.

Değerlendirmede kullandığım ayrık kelime sayısı 1 milyon 754 bin 466’dır.
Bulunan hece sayıları yaklaşık 500 milyon civarındadır. Bulduğum rakamları yazının içinde ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

Sadece öztürkçe sözcüklere ait heceler

Türkçe Kelimelerde Hecelerin Sayısal Dağılımı

  • 1 hece: 22,122,931
  • 2 hece: 282,731,240
  • 3 hece: 171,238,129
  • 4 hece: 3,515,399

Öztürkçe ve yabancı kökenli sözcüklere ait heceler

Öztürkçe ve yabancı kökenli sözcükler

  • 1 hece: 22,259,705
  • 2 hece: 285,575,208
  • 3 hece: 174,653,474
  • 4 hece: 4,941,535
  • 5 hece: 247,814
  • 6 hece: 9,492

Filtreleme yapmaksızın bulunan heceler:

Filtresiz kelimeler

  • 1 hece: 22,632,219
  • 2 hece: 285,584,079
  • 3 hece: 174,661,739
  • 4 hece: 4,971,179
  • 5 hece: 254,565
  • 6 hece: 15,577
  • 7 hece: 2359
  • 8 hece: 436
  • Doğal olarak, 4 harften fazlasını içeren hece sayısı dikkate almaya değmeyecek kadar az. Üstelik bunlardan bir çoğu muhtemelen hatalı yazım gibi nedenlerle zaten devre dışı bırakılması gereken sözcüklere aittir.

    Elde ettiğimiz sonuçları şu şekilde özetlemek mümkün:
    1- Türkçe sözcükler en fazla 4 harf içeren hecelere sahiptir.
    2- İki harften oluşan heceler en büyük grubu oluşturur.
    3- En az rastlanan heceler, 4 harf içerenlerdir.

    Yazıda sözünü ettiğim istatiski verilerin elde edilmesi ve grafik halinde görselleştirilmesi Python 3.5.2 ile sağlanmıştır. Grafik paketi matplotlib‘dir.

    Dilimize özgü istatistik değerlendirmelere yönelik yazılarıma fırsat buldukça devam edeceğim.

    Beni izleyin!

    Ahmet Aksoy

    Türkçe Kelimelerde Hecelerin Sayısal Dağılımı: http://gurmezin.com/turkce-kelimelerde-hecelerin-sayisal-dagilimi/

    Nis 192016
     
    1.671 views

    Türkçe Hecelemede 6 Temel Kural

    Türkçe, Fince ve Macarca gibi “Bitişimli Diller”dendir. Bu dillerde kelime kökleri sabit kalırken, sözcüklerin anlam değişikliği, yapılan eklerle sağlanır.

    Türkçe heceler “sesli harflere” odaklanır. Her hecede mutlaka tek bir sesli harf bulunur. Bu sesli harf ya tek başına ya da ön veya arkasına gelen çeşitli sessiz harflerle birlikte “tek solukta” seslendirilen heceleri oluşturur. Kelimeler, bir veya daha fazla hece içerir.

    Aşağıda özetleyeceğim heceleme algoritması Hürsel Kendir tarafından 1982 yılında verdiği tezde sunulmuştur. Buna göre öztürkçe veya yabancı kökenli kelimelerde kullanılan heceleri aşağıdaki 6 kuralla tanımlamak mümkündür:

    a- Peşpeşe gelen iki sesli harf ayrı hecelere aittir
    b- İki sesli harfin arasında bulunan tek sessiz harf ikinci sesli harfin oluşturduğu heceye bağlanır
    c- İki sesli harfin arasında peşpeşe iki sessiz harf varsa, heceler sessiz harflerin ortasından ayrışır
    d- İki sesli harfin ortasında ardışık üç sessiz harf varsa genellikle ilk iki sessiz ilk heceye, diğeri ikinci heceye katılır. Ancak üçüncü sessiz harf “R” ise, ilk sessiz birinci heceye, diğerleri ikinci heceye dahil olur.
    e- İki sesli harfin arasında ardışık dört sessiz harf varsa genellikle heceler sessiz harflerin ortasından bölünür. Ancak üçüncü sessiz harf “R” ise, ilk üç sessiz harf ilk heceye, diğeri ikinci heceye katılır.
    f- İki sesli harf arasında ardışık 5 sessiz harf bulunuyorsa, ilk üç sessiz harf ilk heceye, sonraki iki sessiz harf ise ikinci heceye katılır.

    Aşağıdaki Python kodları yukarıda tanımladığımız algoritmayı kullanmaktadır.

    Bu algoritmanın “samsunspor” ve “bursaspor” gibi birleşik sözcükleri “sam-suns-por”, “bur-sas-por” şeklinde ve “doğru” şekilde hecelediğine dikkat edelim. “sam-sun-spor” veya “bur-sa-spor” hecelemeleri Türkçe heceleme kurallarına uymaz.

    Yukarıda verdiğim kodlar Python3.5 uyumludur.

    Ahmet Aksoy